3 Cách biến tài liệu, giáo trình thành sách riêng cho giảng viên

Muốn biến giáo trình thành sách riêng nhưng chưa biết bắt đầu từ đâu? Đây là băn khoăn của rất nhiều thầy cô. Bộ bài giảng soạn suốt mấy năm, sửa đi sửa lại qua từng khóa học, rốt cuộc vẫn chỉ nằm trong máy tính hoặc thành những tập photo phát cho sinh viên. Thật ra, chỉ cần chọn đúng cách, những trang tài liệu ấy hoàn toàn có thể trở thành một cuốn sách đứng tên mình, đến tay nhiều người đọc hơn và mang lại cả uy tín lẫn thu nhập. Bài viết này Waka sẽ cùng thầy cô đi qua 3 cách phổ biến nhất giúp bạn dễ dàng chọn được con đường hợp với mục tiêu và túi tiền của mình.

Hướng dẫn 3 cách biến tài liệu, giáo trình thành sách riêng cho giảng viên

Bản thảo đã chỉn chu, giờ là lúc chọn con đường đưa nó đến tay người đọc. Có thầy cô muốn yên tâm giao trọn việc cho nhà xuất bản. Có thầy cô sẵn sàng góp vốn để sách ra đời nhanh hơn. Cũng có thầy cô muốn tự tay lo từ trang đầu đến khâu phát hành. Mỗi lựa chọn đi kèm mức vốn, quyền lợi và mức độ chủ động khác nhau. Ba cách dưới đây sẽ giúp bạn hình dung rõ con đường xuất bản sách cho giảng viên, từ đó chọn được hướng đi hợp với mục tiêu và điều kiện của mình.

>> ĐỌC THÊM: 

7 Chi phí xuất bản sách giáo trình, tài liệu giảng dạy gồm những gì?

Quy trình các bước xuất bản sách từ A-Z [Cập nhật mới nhất 2027]

Xuất bản hồi ký cá nhân trọn gói | Dịch vụ làm sách từ A-Z – Waka

TOP những thể loại sách giảng viên, giáo viên có thể tự xuất bản

Quy trình xuất bản sách giáo trình dành cho giảng viên có chuyên môn

Cách 1: Gửi bản thảo trực tiếp cho nhà xuất bản hoặc công ty liên kết

Thầy cô gửi bản thảo cho nhà xuất bản hoặc công ty sách. Nếu nội dung được đánh giá có giá trị và có người đọc, đơn vị đó sẽ mua bản thảo và lo toàn bộ chi phí biên tập, thiết kế, in ấn và phát hành. Đổi lại, tác giả nhận nhuận bút, thường tính theo phần trăm giá bìa nhân số bản in, hoặc trả trọn gói một lần. Với cách này, thầy cô không phải bỏ vốn mà vẫn có một cuốn sách đứng tên mình, bày bán ở nhà sách và thư viện. Bù lại, quyền quyết định về giá bán, bìa sách hay số lượng in phần lớn nằm ở phía đơn vị xuất bản.

Nên gửi cho đơn vị nào?

Chọn đúng nơi gửi giúp bản thảo được đọc kỹ và có cơ hội được nhận cao hơn. Với sách giáo trình và sách chuyên khảo, thầy cô nên ưu tiên các nhà xuất bản chuyên về xuất bản giáo trình đại học, chẳng hạn NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, NXB Đại học Quốc gia TP.HCM, NXB Giáo dục Việt Nam hay nhà xuất bản của chính trường mình đang công tác. Với sách tham khảo thiên về kỹ năng nghề, kinh tế hoặc ngoại ngữ, các công ty sách có cùng mảng nội dung sẽ hiểu thị trường và biết cách đưa sách đến đúng người đọc. Trước khi gửi, hãy xem qua danh mục sách đã phát hành của đơn vị đó để chắc rằng cuốn sách của bạn hợp với định hướng của họ.

Chuẩn bị bộ hồ sơ gửi bản thảo gồm những gì?

Bộ hồ sơ gọn gàng, đủ thông tin sẽ giúp biên tập viên nắm được giá trị cuốn sách ngay từ lần đọc đầu tiên. Thầy cô nên chuẩn bị:

• Thư giới thiệu: nêu ngắn gọn tên sách, đối tượng người đọc và điểm khác biệt so với các sách cùng chủ đề.

• Tóm tắt nội dung và mục lục chi tiết: giúp đơn vị xuất bản hình dung bố cục cả cuốn sách.

• 1–2 chương mẫu: chọn những chương thể hiện rõ nhất chuyên môn và văn phong của bạn.

• Lý lịch khoa học của tác giả: học vị, nơi công tác, kinh nghiệm giảng dạy, các công trình và kinh nghiệm biên soạn giáo trình đại học trước đó.

• Thông tin về nhu cầu thị trường: số sinh viên học học phần này mỗi năm, các trường đang giảng dạy môn này, nhóm người đi làm có nhu cầu đọc.

• Văn bản xác nhận quyền sở hữu (nếu có): cần thiết khi giáo trình được soạn theo nhiệm vụ của trường hoặc có nhiều người cùng viết.

Quy trình sau khi gửi bản thảo

Khi bản thảo được tiếp nhận, quy trình xuất bản sách giáo trình thường đi qua các bước sau:

• Thẩm định nội dung: biên tập viên hoặc hội đồng chuyên môn đọc và đánh giá giá trị khoa học, khả năng phát hành của bản thảo.

• Đàm phán và ký hợp đồng: hai bên thống nhất mức nhuận bút, số lượng in, thời hạn hợp đồng và quyền làm sách điện tử, sách nói.

• Biên tập và chỉnh sửa: tác giả phối hợp với biên tập viên sửa nội dung, chuẩn hóa thuật ngữ, trình bày.

• Hoàn tất thủ tục xuất bản giáo trình: nhà xuất bản đăng ký xuất bản với cơ quan quản lý, cấp mã ISBN và ra quyết định xuất bản.

• Thiết kế, in ấn và nộp lưu chiểu: sách được dàn trang, làm bìa, in và nộp lưu chiểu theo quy định trước khi phát hành.

• Phát hành: sách được đưa đến nhà sách, thư viện, các trường và kênh bán trực tuyến. Tác giả nhận nhuận bút theo đúng hợp đồng.

Toàn bộ quá trình thường kéo dài vài tháng, có khi hơn một năm tùy độ dài bản thảo và lịch làm việc của từng nhà xuất bản. Vì vậy, nếu cần sách gấp cho kỳ xét hồ sơ hay năm học mới, thầy cô nên gửi bản thảo sớm.

Cách 2: Hợp tác liên kết xuất bản (bỏ chi phí hoặc chia sẻ rủi ro)

Liên kết xuất bản là hình thức tác giả bắt tay với nhà xuất bản hoặc một công ty sách để cùng đưa cuốn sách ra đời. Theo Luật Xuất bản, nhà xuất bản vẫn giữ vai trò biên tập nội dung, cấp phép và ra quyết định xuất bản. Phần chi phí, in ấn và phát hành sẽ do tác giả và đối tác liên kết cùng thỏa thuận. So với cách gửi bản thảo chờ duyệt, liên kết xuất bản giúp sách ra đời nhanh hơn và tác giả được góp tiếng nhiều hơn trong các quyết định về bìa sách, giá bán hay số lượng in. Với những giảng viên đã có sẵn lớp học, khóa đào tạo hoặc nhóm người đọc riêng, đây là con đường vừa chủ động vừa đỡ vất vả, vì luôn có người đồng hành lo các khâu chuyên môn.

Hai mô hình liên kết phổ biến

Tùy ngân sách và mức độ muốn tham gia, thầy cô có thể chọn một trong hai mô hình sau:

• Tác giả bỏ toàn bộ chi phí: thầy cô chi trả các khoản biên tập, thiết kế, cấp phép, in ấn. Đơn vị liên kết lo thủ tục và hỗ trợ phát hành. Đổi lại, tác giả hưởng phần lớn doanh thu hoặc nhận lại toàn bộ sách in để tự phân phối cho sinh viên, học viên. Mô hình này hợp với giảng viên có sẵn đầu ra ổn định.

• Hai bên cùng góp vốn, cùng chia rủi ro: tác giả và đơn vị liên kết chia nhau chi phí theo tỷ lệ thỏa thuận, sau đó chia doanh thu tương ứng với phần vốn mỗi bên bỏ ra. Sách bán chạy thì hai bên cùng có lời, sách bán chậm thì phần lỗ cũng được san sẻ. Mô hình này hợp với thầy cô muốn thử sức lần đầu mà chưa muốn bỏ vốn quá nhiều.

Hiện nay, nhiều nhà xuất bản và công ty sách cung cấp dịch vụ xuất bản giáo trình trọn gói theo cả hai mô hình trên, giúp tác giả đỡ mất công tự tìm từng đơn vị biên tập, thiết kế hay nhà in.

Chi phí xuất bản sách gồm những khoản nào?

Mỗi đầu sách có độ dày, khổ giấy và số lượng in khác nhau nên chi phí xuất bản giáo trình cũng chênh lệch khá nhiều. Bảng dưới đây tạm tính cho một cuốn sách khoảng 200 trang, khổ 16 x 24 cm, in 500 bản:

Cách 3: Tự xuất bản sách (self-publishing)

Ở nhiều nước, tác giả có thể tự đăng sách lên các nền tảng như Amazon Kindle và bán ngay trong vài ngày mà gần như không cần thủ tục. Tại Việt Nam, mọi cuốn sách, kể cả sách điện tử, vẫn phải được cấp phép qua một nhà xuất bản trước khi phát hành. Vì vậy, self-publishing ở nước ta được hiểu là tác giả tự đứng ra lo hầu hết các khâu: chỉnh sửa bản thảo, thiết kế, chọn nơi in, định giá, phát hành và quảng bá. Phần việc của nhà xuất bản chỉ còn biên tập nội dung, cấp phép và cấp mã ISBN. Đổi lại, thầy cô được toàn quyền quyết định cuốn sách của mình và giữ trọn phần lợi nhuận sau khi trừ chi phí.

Hai hướng tự xuất bản phổ biến

Tùy mục đích sử dụng, thầy cô có thể chọn một hoặc kết hợp cả hai hướng sau:

• In sách số lượng ít (in theo nhu cầu): in vài chục đến vài trăm bản, cần đến đâu in đến đó. Hướng này hợp với sách giáo trình dùng cho lớp học, khóa đào tạo nội bộ hay các buổi hội thảo chuyên môn. Thầy cô có sách giấy đàng hoàng mà không lo đọng vốn vào hàng nghìn bản in.

• Xuất bản sách điện tử và sách nói: bản thảo được chuyển thành ebook hoặc bản thu âm, phát hành trên các nền tảng đọc và nghe sách số. Hướng này giúp kiến thức của thầy cô đến với người đọc khắp cả nước, chỉ cần một chiếc điện thoại là có thể mở sách ra học.

Quy trình tự xuất bản từng bước

Dù chọn hướng nào, hành trình tự xuất bản sách giáo trình thường đi qua 6 bước sau:

• Hoàn thiện bản thảo: chốt nội dung, bố cục, tài liệu tham khảo và kiểm tra lại quyền sở hữu.

• Biên tập: tự rà soát kỹ hoặc thuê biên tập viên độc lập để sửa lỗi, chuẩn hóa thuật ngữ và làm câu chữ mượt mà hơn.

• Thiết kế: dàn trang ruột sách, làm bìa. Với ebook, cần định dạng file phù hợp để đọc tốt trên điện thoại và máy tính bảng.

• Xin phép xuất bản: làm việc với nhà xuất bản, hoặc gửi qua nền tảng số có hợp tác với nhà xuất bản, để được cấp phép và cấp mã ISBN.

• Phát hành: in sách và phân phối tới học viên, hoặc đưa ebook, sách nói lên nền tảng đọc số.

• Quảng bá: giới thiệu sách tới sinh viên, đồng nghiệp, chia sẻ trên trang cá nhân, nhóm chuyên môn và các buổi hội thảo.

Vì sao ebook là lựa chọn ít rủi ro nhất?

Với giảng viên lần đầu tự xuất bản, sách điện tử là bước khởi đầu nhẹ nhàng và an toàn nhất. Thầy cô không tốn tiền in ấn, không lo sách tồn kho chất đầy góc nhà. Khi kiến thức thay đổi hay có số liệu mới, việc cập nhật phiên bản mới cũng dễ dàng và nhanh chóng, không cần chờ đến lần tái bản. Quan trọng hơn, ebook giúp bán sách online tới người đọc trên toàn quốc, từ sinh viên ở trường mình đến người đi làm ở tỉnh xa đang muốn học thêm. Sách được bày bán liên tục, mang lại nguồn thu đều đặn trong nhiều năm.

Tự xuất bản sách điện tử trên Waka Creator

Để việc xuất bản sách cho giảng viên trở nên gọn nhẹ hơn, Waka Creator mở ra con đường đưa giáo trình lên nền tảng đọc sách Waka, nơi có sẵn cộng đồng người đọc yêu thích sách số. Quy trình gồm các bước chính:

• Đăng ký tài khoản tác giả: tạo tài khoản trên Waka Creator và cung cấp thông tin cá nhân, thông tin nhận thanh toán [cần xác nhận cách đăng ký và giấy tờ cần có].

• Nộp bản thảo: tải bản thảo hoàn chỉnh lên hệ thống kèm ảnh bìa, tóm tắt nội dung và thông tin tác giả [cần xác nhận định dạng file được chấp nhận].

• Kiểm duyệt và cấp phép: Waka xem xét nội dung và phối hợp với nhà xuất bản để hoàn tất thủ tục cấp phép [cần xác nhận Waka hỗ trợ đến đâu và mất bao lâu].

• Phát hành và chia doanh thu: sách được đưa lên ứng dụng Waka. Tác giả theo dõi lượt đọc và nhận doanh thu theo tỷ lệ đã thỏa thuận [cần xác nhận tỷ lệ chia và kỳ thanh toán].

Chỉ với vài bước như vậy, bộ giáo trình thầy cô dày công soạn suốt bao năm có thể đến tay người đọc ở bất cứ đâu, đúng với tinh thần lan tỏa tri thức của nghề dạy học.

Ý nghĩa khi giảng viên sáng tác cuốn sách của riêng mình

Mỗi bộ bài giảng là kết quả của nhiều năm đứng lớp, đọc thêm, sửa đi sửa lại sau từng khóa học. Nếu chỉ dùng trong vài lớp rồi cất đi thì khá phí. Khi những trang tài liệu ấy được in thành sách, giá trị của chúng lớn hơn nhiều so với một tập bài giảng, cả với người viết lẫn người đọc.

• Ghi dấu chặng đường làm nghề: Cuốn sách gom lại kiến thức và kinh nghiệm thầy cô tích lũy suốt nhiều năm. Đó là thứ còn lại lâu dài, không bị thất lạc theo từng khóa học hay từng lần đổi máy tính.

• Khẳng định chuyên môn và xây dựng thương hiệu cá nhân: Một cuốn sách đứng tên mình giúp đồng nghiệp, sinh viên và doanh nghiệp nhớ đến bạn là người am hiểu lĩnh vực đó. Thương hiệu cá nhân giảng viên nhờ vậy được nâng lên, kéo theo cơ hội được mời giảng, mời tư vấn hay hợp tác nghiên cứu.

• Góp thêm vào hồ sơ học thuật: Giáo trình, sách chuyên khảo hay sách tham khảo được xuất bản đúng quy định có thể được tính điểm trong hồ sơ xét chức danh giáo sư, phó giáo sư. Đây là lợi ích rất thiết thực với những thầy cô đang theo đuổi con đường học hàm.

• Đưa kiến thức đến nhiều người hơn: Bài giảng trên lớp chỉ đến được vài chục sinh viên mỗi kỳ. Một cuốn sách có thể đến tay hàng nghìn người đọc ở nhiều trường, nhiều nơi, kể cả người đã đi làm đang muốn học thêm.

• Giúp người học có tài liệu chuẩn chỉnh: Thay cho những tập photo rời rạc, sinh viên có một cuốn sách đầy đủ, rõ ràng, dễ tra cứu. Việc học vì thế cũng nhẹ nhàng hơn.

• Tạo thêm nguồn thu nhập: Ngoài lương giảng dạy, thầy cô có thể nhận nhuận bút hoặc doanh thu từ sách. Với sách điện tử, cuốn sách có thể mang lại thu nhập đều đặn trong nhiều năm mà không tốn thêm công sức.

• Hệ thống lại kiến thức của chính mình: Trong lúc chuyển bài giảng thành sách, thầy cô buộc phải sắp xếp lại ý, bổ sung chỗ còn thiếu và cập nhật thông tin mới. Nhờ đó, chất lượng bài giảng trên lớp cũng tốt lên.

• Bảo vệ công sức sáng tạo: Tài liệu đã xuất bản có thông tin tác giả rõ ràng, dễ chứng minh bản quyền tác giả hơn so với file bài giảng truyền tay. Việc sao chép hay dùng lại khi chưa xin phép cũng nhờ đó mà hạn chế được phần nào.

Dịch vụ xuất bản sách Waka - Đồng hành cùng giảng viên viết lên cuốn sách của riêng mình

Giữa lịch dạy kín tuần, việc chấm bài và làm nghiên cứu, ít thầy cô còn đủ thời gian để tự chạy từng khâu giấy tờ, đi tìm nơi biên tập, thiết kế rồi chờ đợi cấp phép. Dịch vụ xuất bản sách trọn gói của Waka ra đời để gánh bớt những việc đó. Waka thay thầy cô lo trọn hành trình, từ chỉnh sửa bản thảo, thiết kế bìa, làm thủ tục cấp phép đến phát hành sách. Mọi khâu được gom về một đầu mối, giúp thầy cô tiết kiệm thời gian, kiểm soát chi phí rõ ràng và yên tâm dành tâm sức cho phần quan trọng nhất là nội dung.

Nhiều thầy cô vẫn băn khoăn giáo viên có thể xuất bản những loại sách nào. Câu trả lời khá rộng: Waka đồng hành với các loại sách giáo dục như giáo trình, sách chuyên khảo, sách bài tập, sách luyện thi, cẩm nang kỹ năng nghề. Với nhu cầu xuất bản sách tham khảo hay xuất bản sách chuyên môn, sau khi ra mắt, cuốn sách được phát hành dưới dạng sách điện tử và sách nói trên nền tảng Waka. Nhờ vậy, tri thức của thầy cô đến được với sinh viên, học sinh và người đi làm trên khắp cả nước, đồng thời mang lại nguồn thu đều đặn từ chính công sức của mình.

Dù đang dạy ở giảng đường đại học hay trường phổ thông, dịch vụ xuất bản sách cho giảng viên và xuất bản sách cho giáo viên của Waka luôn sẵn sàng lắng nghe và tư vấn hướng đi phù hợp cho từng bản thảo. Bộ giáo trình thầy cô ấp ủ bao năm hoàn toàn xứng đáng có một chỗ đứng trên kệ sách của người đọc.

>> ĐĂNG KÝ TƯ VẤN XUẤT BẢN SÁCH CÙNG WAKA NGAY HÔM NAY! <<

5 bước chuẩn bị trước khi biến giáo trình thành sách

Nhiều thầy cô nghĩ đã có sẵn bài giảng thì chỉ cần gom lại là thành sách. Thực tế không đơn giản vậy. Bài giảng viết ra để nói trên lớp, còn sách thì người đọc phải tự hiểu khi không có thầy cô bên cạnh. Chuẩn bị kỹ ngay từ đầu sẽ giúp bản thảo dễ được duyệt hơn, đỡ phải sửa đi sửa lại và cuốn sách cũng có ích hơn với người đọc.

Bước 1. Xác định rõ sách viết cho ai

Trước khi sửa bất cứ chữ nào, thầy cô hãy trả lời câu hỏi: người đọc chính của cuốn sách là sinh viên, người đã đi làm hay đồng nghiệp trong ngành? Mỗi nhóm người đọc cần độ sâu kiến thức, cách giải thích và ví dụ khác nhau. Sinh viên năm nhất cần lời lẽ dễ hiểu, nhiều ví dụ gần gũi. Còn đồng nghiệp lại muốn đi thẳng vào vấn đề chuyên môn. Xác định đúng người đọc từ đầu sẽ giúp bạn biết nên giữ phần nào, bỏ phần nào và viết theo giọng nào cho hợp.

Bước 2. Sắp xếp lại bố cục theo kiểu sách

Khi chuyển tài liệu giảng dạy thành sách, điều đầu tiên cần thay đổi là bố cục. Bài giảng thường chia theo từng buổi học, còn sách nên chia theo chương, mục nối tiếp nhau một cách mạch lạc. Cách dễ nhất là lập mục lục trước, sau đó xếp nội dung cũ vào từng chương. Chỗ nào còn thiếu thì ghi chú lại để viết thêm, chỗ nào trùng lặp thì gộp làm một. Để người đọc dễ theo dõi, mỗi chương nên có đủ mục tiêu, nội dung chính, phần tóm tắt và câu hỏi ôn tập. Bố cục rõ ràng như vậy vừa giúp sách dễ đọc, vừa tạo ấn tượng chuyên nghiệp khi gửi bản thảo cho nhà xuất bản.

Bước 3. Đổi giọng văn từ “giảng” sang “viết”

Trên lớp, thầy cô có thể ghi vài ý ngắn trên slide rồi giải thích thêm bằng lời. Trong sách thì khác: không có ai đứng bên cạnh để giảng giải, nên mọi ý đều phải được viết ra đầy đủ và rõ ràng. Hãy biến các gạch đầu dòng thành những đoạn văn hoàn chỉnh, đồng thời bỏ bớt những câu nói miệng quen thuộc như “như các em đã biết” hay “lát nữa thầy sẽ nói”. Để bù lại phần giảng giải trên lớp, thầy cô nên thêm ví dụ thực tế, hình minh họa và bảng tóm tắt ở những chỗ khó hiểu. Một cuốn sách đọc trơn tru, dễ hiểu sẽ giữ chân người đọc lâu hơn nhiều so với một tập slide được ghép lại.

Bước 4. Rà soát nguồn tài liệu và quyền sở hữu

Đây là bước nhiều người hay bỏ qua nhất nhưng lại dễ gây rắc rối nhất sau khi sách phát hành. Thầy cô cần kiểm tra lại toàn bộ trích dẫn, số liệu, hình ảnh và bảng biểu lấy từ nguồn khác. Mục nào cũng phải ghi nguồn đầy đủ. Hình ảnh nào không rõ xuất xứ thì nên thay bằng hình tự vẽ hoặc tự chụp.

Bên cạnh đó, nếu giáo trình được soạn theo nhiệm vụ của trường, hãy xem lại quyết định giao việc hoặc hợp đồng để biết ai đang giữ quyền sở hữu, tránh tranh chấp bản quyền tác giả về sau. Với sách có nhiều người cùng viết, các bên cũng nên thỏa thuận bằng giấy tờ về tên tác giả và cách chia quyền lợi ngay từ đầu.

Bước 5. Nhờ người đọc thử và góp ý

Viết xong đừng vội gửi đi. Thầy cô nên nhờ 1–2 đồng nghiệp cùng chuyên môn đọc để kiểm tra độ chính xác của kiến thức. Nếu được, hãy nhờ thêm một người ngoài ngành hoặc vài sinh viên đọc thử, xem có đoạn nào khó hiểu hay lủng củng không. Người viết thường quá quen với nội dung của mình nên khó tự nhận ra những chỗ người khác đọc không hiểu. Sau khi tiếp thu góp ý và chỉnh sửa xong, cuốn sách mới thật sự sẵn sàng. Bản thảo càng gọn gàng, chỉn chu thì càng dễ được nhà xuất bản hay đối tác liên kết chấp nhận, và cũng ít tốn công sửa ở các khâu sau.

Kết Luận

Như vậy, để biến giáo trình thành sách, thầy cô có 3 lựa chọn. Gửi bản thảo cho nhà xuất bản phù hợp khi bạn không muốn bỏ vốn và cần một cuốn sách có giá trị học thuật. Liên kết xuất bản dành cho người có chút ngân sách và muốn có đơn vị lo khâu phát hành. Tự xuất bản sách lại hợp với ai muốn toàn quyền với cuốn sách của mình. Không có cách nào tốt nhất cho tất cả mọi người, chỉ có cách hợp nhất với mục tiêu của bạn lúc này. Dù chọn hướng nào, đừng quên chuẩn bị bản thảo thật kỹ và kiểm tra rõ quyền sở hữu tài liệu trước khi ký bất cứ giấy tờ nào.