Quân vương, Ngôn sứ, Huấn luyện viên, Doanh nhân: Khi nào nhà lãnh đạo làm nên lịch sử?

“Quân vương, Ngôn sứ, Huấn luyện viên, Doanh nhân: Khi nào nhà lãnh đạo làm nên lịch sử?” – Jared Diamond đi tìm lời giải cho một câu hỏi gây tranh luận từ lâu: nhà lãnh đạo thực sự có thể tạo ra khác biệt đến đâu?

Một cá nhân có thể xoay chuyển dòng chảy lịch sử, hay họ chỉ là sản phẩm của bối cảnh, thể chế và may mắn? Nếu một nhà lãnh đạo không xuất hiện, liệu lịch sử có đi theo một hướng khác, hay một người khác rồi cũng sẽ làm điều tương tự?

Trong “Quân vương, Ngôn sứ, Huấn luyện viên, Doanh nhân: Khi nào nhà lãnh đạo làm nên lịch sử?”, Jared Diamond xem xét vai trò của lãnh đạo qua bốn lĩnh vực: chính trị, kinh doanh, thể thao và tôn giáo. Thay vì lựa chọn giữa hai quan điểm cực đoan – “Thuyết vĩ nhân”, cho rằng lịch sử được tạo nên bởi những cá nhân kiệt xuất, và quan điểm cho rằng hoàn cảnh quyết định tất cả – ông đặt ra một câu hỏi khác: trong hoàn cảnh nào nhà lãnh đạo mới thực sự tạo ra sự khác biệt?

Cuốn sách mở đầu bằng một tình huống giả định bắt nguồn từ vụ thoát chết của Adolf Hitler năm 1930. Nếu Hitler chết trước khi lên nắm quyền, điều gì sẽ xảy ra sau đó? Từ câu hỏi ấy, Diamond giới thiệu một trong những công cụ tư duy xuyên suốt cuốn sách – “Phép thử Hamlet”: nếu một cá nhân không tồn tại, liệu có một người khác cùng thời có thể làm được điều tương tự? Cũng như nếu không có Shakespeare thì không ai khác có thể viết nên chính Hamlet, phép thử này giúp tác giả xem xét đâu là những dấu ấn thực sự khó thay thế của một cá nhân.

Nhưng những câu chuyện tiểu sử, theo Diamond, chưa đủ để xác định mức độ ảnh hưởng của lãnh đạo. Bên cạnh “Phép thử Hamlet”, ông sử dụng “thí nghiệm tự nhiên” và các phương pháp thống kê, dựa trên những biến cố như cái chết đột ngột, ám sát hay vấn đề sức khỏe của người đứng đầu để đo lường tác động của họ bằng dữ liệu, thay vì chỉ dựa trên những đánh giá chủ quan.