Đức Phật - Tiểu sử của một huyền thoại

“Đức Phật - Tiểu sử của một huyền thoại” của Donald S. Lopez Jr. - một học giả hàng đầu về Phật học - là cuốn sách nghiên cứu về hình tượng Đức Phật trong lịch sử tư tưởng với tư cách biểu tượng tôn giáo thay vì truy tìm một chân dung thuần "lịch sử".

Cuốn sách gồm hai phần với 14 chương:

Phần I: Đức Phật Kể Chuyện Đời Ngài với 10 chương: Đức Phật Thị Hiện, Hài Nhi Chào Đời, Thái Tử Trong Điện ngọc, Đại Khởi, Sáu Năm Tu Khổ Hạnh, Ma Vương tấn công, Đêm Giác Ngộ Bảy Tuần Trong Rừng Đến Vườn Nai và Nhập Niết bàn, tác giả đưa người đọc đi qua toàn bộ hành trình của Đức Phật, bắt đầu từ những tiền kiếp của Bồ tát, lời thệ nguyện trước Phật Nhiên Đăng, cho đến lần thị hiện cuối cùng trong cõi người. Những sự kiện quen thuộc như sự đản sinh kỳ diệu của Thái tử Tất Đạt Đa, bốn lần ra khỏi cửa thành, sáu năm tu khổ hạnh, chiến thắng Ma Vương dưới cội Bồ Đề, đêm giác ngộ, lần đầu chuyển bánh xe Pháp tại Vườn Nai và cuối cùng là nhập Niết-bàn đều được thuật lại đầy đủ theo truyền thống kinh điển. Đây là một thế giới nơi chư thiên, rồng thần, các điềm lành và những phép màu luôn hiện diện; nơi Đức Phật không chỉ là một con người giác ngộ mà còn là một bậc Đại Nhân với ba mươi hai tướng tốt, tám mươi tướng phụ và sứ mệnh vượt lên trên đời sống phàm tục.

Tuy nhiên, Phần II: Liệu Đức Phật có tồn tại? với 4 chương: Niên Đại và Giáo Pháp, Bảo Tháp Và Kinh Điển, Một Rừng Giả Thuyết và Nỗi Kinh Hoàng Của Giác Ngộ mới là điểm tạo nên nét riêng của cuốn sách. Donald J. Lopez Jr. khảo sát các bằng chứng khảo cổ, văn bản cổ và lịch sử nghiên cứu Phật giáo để đặt câu hỏi: liệu có thể tìm thấy một một “Đức Phật bằng xương bằng thịt” ẩn sau các truyền thuyết? Ông phân tích các bia ký thời A Dục Vương, sự hình thành của kinh tạng qua truyền khẩu, những tranh luận về niên đại của Đức Phật cũng như các giả thuyết của giới học giả phương Tây từ thế kỷ XIX đến nay.

Theo tác giả, việc cố gắng loại bỏ các yếu tố siêu nhiên để xây dựng hình ảnh Đức Phật như một triết gia duy lý hay một nhà cải cách tôn giáo sẽ làm mất đi điều cốt lõi của truyền thống Phật giáo. Đức Phật trong niềm tin của hàng triệu Phật tử chưa bao giờ chỉ là một nhân vật lịch sử. Ngài hiện hữu thông qua những câu chuyện, biểu tượng, giáo pháp và các phép màu được lưu truyền qua nhiều thế kỷ. Vì vậy, việc cố gắng tách riêng "con người lịch sử" khỏi "Đức Phật huyền thoại" không giúp hiểu Phật giáo rõ hơn mà có thể làm sai lệch chính đối tượng cần nghiên cứu.